بناهای تاریخی و مذهبی مشهد مقدس

به گزارش وبلاگ بهسا، مجموعه بناهای حضرت رضا (ع) در مشهد مقدس - که برای مسلمانان، بویژه شیعیان ایران از اهمیت فراوانی برخوردار است - یکی از مهمترین مجموعه بناهای مذهبی است. این مجموعه ی باشکوه، تقریباً 25 بنای مهم را شامل می گردد و هر یک از آنها از نظر ویژگیهای معماری و هنری ارزش والایی دارد. احداث این مجموعه از قرون اولیه ی اسلامی آغاز شده و کار تکمیل آن همچنان ادامه دارد. مهمترین بخش این مجموعه مقبره ی حضرت رضا (ع) است؛ بقیه این مجموعه در طول زمان

بناهای تاریخی و مذهبی مشهد مقدس

بناهای تاریخی و مذهبی مشهد مقدس

مشهد: مجموعه حرم حضرت رضا (ع)

مجموعه بناهای حضرت رضا (ع) در مشهد مقدس - که برای مسلمانان، بویژه شیعیان ایران از اهمیت فراوانی برخوردار است - یکی از مهمترین مجموعه بناهای مذهبی است. این مجموعه ی باشکوه، تقریباً 25 بنای مهم را شامل می گردد و هر یک از آنها از نظر ویژگیهای معماری و هنری ارزش والایی دارد. احداث این مجموعه از قرون اولیه ی اسلامی آغاز شده و کار تکمیل آن همچنان ادامه دارد. مهمترین بخش این مجموعه مقبره ی حضرت رضا (ع) است؛ بقیه این مجموعه در طول زمان شکل گرفته و کاملتر شده است. (نقشه ی 4-5 و 5-5).

مقبره ی حضرت رضا (ع) مربع شکل و مقدار ی ضلع آن ده متر است. این مرقد باگنبد دوپوش بسیار زیبا که روکشی از طلا دارد، مظهر و سمبل مجموعه بناهای حرم است. طبق کتیبه ای که روی صندوق قدیمی مقبره وجود دارد، صندوق در سال 1022 هجری یعنی زمان شاه عباس صفوی ساخته شده و کتیبه ی روی آن را هنرمند معروف، علیرضا عباسی نوشته است؛ البته صندوق فعلی قبر از سنگ مرمر است بدنه ی گنبد با کتیبه های متعددی تزیین شده است. این کتیبه ها در زیر و ساقه گنبد در زمان شاه عباس و شاه سلیمان صفوی، به خط هنرمندان معروف آن دوره، علیرضا عباسی و محمدرضا امامی، در فاصله سالهای 1010 تا 1086 هجری به شیوه ی ثلث با رنگ سفید بر زمینه آبی نوشته شده است.

ازاره های حرم نیز باکاشیهای زرین فام، در طرحهای بسیار جالب تزیین شده که بر برخی از کاشیها تاریخ 612 و 720 هجری دیده می گردد.

از دیگر بخشهای مجموعه حرم حضرت رضا (ع)، حیاط مرکزی آن است که به صحن عتیق معروف است و شکلی مستطیل و چهار ایوانی دارد. هر چهار ایوان باکاشیکاری بسیار زیبا و کتیبه های متعدد تزیین شده است. این ایوانهای چهارگانه در زمان وزارت امیر علیشیر نوایی، در سال 872 هجری و در زمان سلسله ی صفوی، بویژه شاه عباس بنا شده است. در زمان شاه طهماسب صفوی (920 هجری) و نادرشاه افشار (1145 هجری) گلدسته ای طلا به مجموعه اضافه شده است. در ایوان جنوبی، معروف به ایوان طلا، چهار در نقره نصب شده که در زمان صفویه ساخته شده و با کتیبه های متعدد از خوشنویسان معروف چون محمدرضا امامی تزیین شده است. از دیگر واحدهای معماری مجموعه ی حرم حضرت رضا (ع) رواقهای معروف به دارالضیافه و دارالحفاظ است که در زمان تیموری و صفوی به مجموعه اضافه شده اند. بعلاوه مساجد گوهرشاد، دودر، پریزاد و میرزا جعفر نیز جزء این مجموعه اند که درباره ی آنها در صفحات گذشته توضیح مختصری آورده شد.

مجموعه ی حرم حضرت رضا (ع)، در طول یک هزار سال، به وسیله هنرمندان معروف، امیران و شاهان تکمیل شده است؛ برای مثال در سالهای 1262 و 1271 ه.ق، در زمان محمدشاه قاجار صحنی تازه باکاشیکاریهای زیبا به مجموعه اضافه شد.

مجموعه ی معماری حرم حضرت رضا (ع) که شامل بناهایی متعدد و زیبا چون حرم، مسجدهای گوهرشاد، دودر، بالاسر و پریزاد، صحن قدیم و تازه، دارالسلام، دارالضیافه، دارالسرور، سقاخانه، موزه کتابخانه، توحیدخانه، حمام، گنبد معروف به حاتم خانی، گنبد معروف به الله وردیخان، آرامگاه شیخ بهایی، صحن جمهوری اسلامی و دیگر بناهای وابسته است، در زمره ی شاهکارهای هنری دنیا شمرده می گردد. بسیاری ازشاهکارهای هنری دوره ی اسلامی، در موزه ی آستان قدس نگهداری می شوند که متأسفانه هنوز مورد آنالیز کامل قرار نگرفته اند. در باره ی این مجموعه ی بسیار زیبا، هنوز از نظر معماری و هنرهای وابسته و بعلاوه تزیینات آن، تحقیقات کامل صورت نگرفته است. سزاوار است دانشجویان درباره ی این مجموعه ی هنری و اشیای موزه ای به تحقیق بپردازند.

مشهد: مجموع سنگ بست

مجموعه باستانی و تاریخی سنگ بست، در 30 کیلومتری شهر مشهد قرار گرفته است. در صدر اسلام، این مجموعه از اعتبار و آبادانی زیادی برخوردار بود، ولی با توسعه و توسعه شهر مشهد این منطقه به فراموشی سپرده شد. گرچه هنوز آنالیز و کاوشهای باستانشناسی در این محل باستانی انجام نشده، ولی بقایای بازمانده از روزگاران گذشته، بویژه بناهای قرن سوم و چهارم هجری، حکایت از اهمیت و آبادانی این محل در آن موقع دارد. در عهد غزنویان، شخصی به نام ارسلان جاذب، وزیر سلطان محمود بر ناحیه خراسان، طوس و سنگ بست، حکمرانی داشته است. در 389 هجری در مجموعه ی سنگ بست آرامگاهی برای ارسلان جاذب بنا شد. این آرامگاه به شکل چهار ضلعی باگنبدی برفراز آن ساخته شده است که مانند بناهای اوایل اسلام، قابل مقایسه با بناهای عهد ساسانی است. گنبد این آرامگاه، طرز احداث سه کنج (فیلپوش) را بخوبی نشان می دهد. شیوه ی ایجاد این گنبد، در گنبدهای متعدد بعدی مانند مسجدجامع اصفهان، دروازه امام یزد، و ارسلان جاذب به کمال رسید. داخل مقبره ی ارسلان دارای تزیینات بسیار زیبایی از آجرکاری و گچبری است. زیر گنبد داخلی، کتیبه ای آجری به خط کوفی به چشم می خورد که با نقاشی گل و گیاه و رنگهای روشن تزیین شده است. این کتیبه که آیه 101 سوره یوسف به خط کوفی بر آن حک شده، تمام زیر گنبد را در بر می گیرد (تصویر 6-5).

از دیگر آثار به جامانده از مجموعه ی سنگ بست، مناره ای است آجری با کتیبه ای به خط کوفی که با آجرکاری تزیین شده است. شکل مناره استوانه ای است و صدویک پله دارد.

همان طور که گفته شد تا زمانی که کاوشها و آنالیزهای دقیق در محوطه سنگ بست انجام نگردد، نمی توان از دیگر بناهای وابسته به این مجموعه اطلاعی حاصل کرد. امید است روزی این محوطه باستانی متعلق به قرون اولیه اسلام، مورد کاوش قرار گیرد و بناهای مذهبی و غیرمذهبی آن شناسایی و معرفی گردد.

منبع: کتاب تاریخ هنر معماری ایران در دوره ی اسلامی

منبع: راسخون

به "بناهای تاریخی و مذهبی مشهد مقدس" امتیاز دهید

امتیاز دهید:

دیدگاه های مرتبط با "بناهای تاریخی و مذهبی مشهد مقدس"

* نظرتان را در مورد این مقاله با ما درمیان بگذارید